دارند ، آنان هر نوع استنباط از قرآن را كه مستند به كلام عترت نباشد تفسير به رأى به شمار آورده ، باطل مىدانند . 3 . ديدگاه معتدل اين ديدگاه غالب دانشمندان شيعه و اهل سنت است . « 1 » يعنى نظريه‌اى بين آن دو ، اينان فهم قرآن را براى غير پيامبر اكرم صلّى اللّه عليه و آله و سلّم و جميع معصومان عليهم السّلام ( در شيعه ) امكان‌پذير مىدانند و مىگويند هر چند معصومان عليهم السّلام مبيّن و معلم قرآنند ولى اين هرگز مانع از آن نيست كه مرتبه‌اى از فهم و تفسير قرآن را ( در سطح ظواهر الفاظ ) هركس به اندازه برخوردارى از شرايط و شايستگىهايش ، دارا باشد ، وجود تفاسير بيشمار گواه بر اين نظريه است ، هر مفسرى كه عهده‌دار تفسير مىشود به عنوان پيش فرض پذيرفته كه قرآن قابل فهم است و تفسيرش روا است و او تواناى در تفسير مىباشد . البته بديهى است كه در اين ديدگاه به هر كسى بدون فراهم آوردن مقدمات ، اجازه تفسير قرآن داده نمىشود . ارزيابى ديدگاه اوّل اگر مراد آنان كه مىگويند : تفسير قرآن بدون وابستگى به سنّت در تمام مراتب و وجوه آن است روشن است كه اين ادعا بدون دليل است و بطلان آن نيز بديهى است و خود قرآن نيز آن را مردود مىشناسد ، چون اگر ما كتاب خدا را كافى دانسته و بدان رجوع كنيم ، خود اين كتاب ما را به تبيين پيامبر اكرم صلّى اللّه عليه و آله و سلّم ( در ديدگاه عامه ) و تمام معصومان عليهم السّلام ( در ديدگاه خاصه ) فرا خوانده است . افزون بر آن در مقام تفسير چنين

--> امين ، دائرة المعارف الاسلامية الشيعية ، ج 2 ، ص 219 ) . در جهان اهل سنت نيز عده‌اى را « اهل الحديث » مىناميدند . ( ر . ك : عبد الكريم شهرستانى ، الملل و النحل ، ج 1 ، ص 21 به بعد ) آنان از جهاتى با اخباريون شيعه مقايسه مىشوند ولى نقاط فارق فراوانى بين آنهاست . ( 1 ) . ر . ك : جامع البيان ، ج 1 ، ص 39 ؛ ابن القيم ، اعلام الموقعين ، ج 2 ، ص 66 ؛ ماوردى ، النكت و العيون ، ج 1 ، ص 33 - 36 ؛ التبيان ، ج 1 ، ص 17 ؛ اسماعيل ابن كثير ، تفسير القرآن العظيم ، ج 1 ، ص 6 ؛ ابن عطيه ، المحرر الوجيز ، ج 1 ، ص 13 ، 14 ؛ المدرسى ، من هدى القرآن ، ج 1 ، ص 31 - 33 و . . .